Nuclear Weapons Frequently Asked Questions

Wersja 2.26: 13 marca 2019

Ten artykuł jest dziełem pochodnym (tłumaczeniem na język polski wzbogaconym o szereg dodatkowych materiałów z polskich uczelni technicznych) znakomitego Nuclear Weapons FAQ autorstwa Carey Sublette. Oto pełne zastrzeżenie licencyjne oryginalnej wersji angielskiej:

COPYRIGHT CAREY SUBLETTE

This material may be excerpted, quoted, or distributed freely provided that attribution to the author (Carey Sublette) and document name (Nuclear Weapons Frequently Asked Questions or NWFAQ) is clearly preserved. I would prefer that the user also include the URL of the source.

Only authorized host sites may make this document publicly available on the Internet through the World Wide Web, anonymous FTP, or other means.

Unauthorized host sites are expressly forbidden. This restriction is placed to allow me to maintain version control.

The only authorized host site for the NWFAQ in English is the Nuclear Weapons Archive:
http://nuclearweaponsarchive.org

Sekcja 0. WPROWADZENIE

Broń jądrowa jest najbardziej niszczycielską technologią, jaką kiedykolwiek opracowano. Od dnia odkrycia rozszczepienia w 1938 roku problem kontrolowania tej technologii ma zasadnicze znaczenie dla ludzkości. Świat, w którym dokonano tego odkrycia, wstrząsany wojną, paranoją i totalitarnym okrucieństwem, sprawił, że przejście od możliwości teoretycznej do rzeczywistości było nieuniknione. Ludzkość miała ogromne szczęście, że jak dotąd jedyną rolą tej broni było zamknięcie najgorszego rozdziału w historii wojny, a nie otwarcie nowego.

W obliczu jej przerażających możliwości pytanie „Co należy zrobić?” nigdy nas nie opuści. Jak możemy zapobiec jej użyciu? Jak możemy uchronić ją przed złymi ludźmi? Czy możemy mieć nadzieję na całkowitą jej eliminację? Choć są to w istocie pytania o ludzkie instytucje, nie da się na nie odpowiedzieć bez głębokiego zrozumienia tego, czym broń jądrowa jest, a czym nie jest.

Temat jest złożony i techniczny: głęboko zakorzeniony w fizyce, matematyce i ezoterycznej inżynierii. Narodził się w czasie wojny, a od samego początku był objęty ścisłą tajemnicą, co uczyniło go jeszcze mniej dostępnym. A jednak ta złożoność i tajność nie powstrzymały żadnego państwa, które dysponowało wystarczająco rozwiniętą infrastrukturą przemysłową i równie silną wolą, przed zdobyciem tej broni. Przeszkodą dla aspirujących członków klubu nuklearnego nie było odkrycie, jak broń działa, lecz po prostu zdobycie narzędzi i materiałów potrzebnych do jej wytworzenia.

W czasie zimnej wojny w Stanach Zjednoczonych i Związku Radzieckim rozwinęły się ogromne imperia poświęcone opracowywaniu, produkcji i potencjalnemu użyciu tej broni. Choć motywowane naturalnym dążeniem do samoobrony, wiele z tego, co działo się w tych tajnych enklawach, nie było szczególnie szlachetne. Polityczne pozy, osobiste ambicje, pogoń za zyskiem i zwykła nieostrożność odegrały swoją rolę przy podejmowaniu decyzji o wydawaniu oszałamiających kwot publicznych pieniędzy, narażaniu milionów ludzi na ryzyko i szkody oraz tworzeniu produktów i odpadów, które będą obciążać przyszłe pokolenia. Tajemnica służyła równie często jako zasłona przed odpowiedzialnością, narzędzie osobistego awansu i broń insiderska przeciwko krytykom, jak jako rzeczywisty środek ochrony bezpieczeństwa narodowego.

Stoimy wobec wielu pilnych pytań polityki publicznej dotyczących broni jądrowej. Jaki arsenał i jaka struktura sił są właściwe dla obrony w świecie po zimnej wojnie? Ile powinniśmy wydawać na laboratoria zbrojeniowe? Jak powinniśmy postępować z potencjalnymi państwami nuklearnymi, takimi jak Korea Północna, Irak czy Iran? Czy potrzebujemy testów jądrowych, aby utrzymać bezpieczny arsenał? Czy pełny zakaz prób jest wykonalny? Jak posprzątać gigantycznie skażone zakłady produkcji broni jądrowej? Co zrobić z górą materiałów wycofywanych z arsenałów USA i byłego ZSRR?

Świadomy udział opinii publicznej w tych kwestiach jest ważny w demokracji. Tymczasem złożoność tematu oraz celowa manipulacja informacją za pomocą przepisów o tajemnicy pozostawiły społeczeństwo, nawet jego technicznie wykształconą część, w dużej mierze ignorantami i ofiarami dezinformacji. Mocne uchwycenie podstaw i łatwy dostęp do informacji są niezbędne, aby skutecznie wpływać na politykę rządu.

NWFAQ próbuje wnieść swój wkład właśnie w tym kierunku. Starałem się złożyć przegląd tematu, który będzie zarazem zwięzły i dokładny. Mój pierwotny projekt zakładał format pytań i odpowiedzi, ale złożoność oraz wzajemne powiązania między zagadnieniami szybko doprowadziły do załamania tego schematu. Zamiast tego zastosowałem systematyczne omówienia uporządkowane tematycznie. Zachowałem jednak jedną sekcję w formacie pytań i odpowiedzi; często będzie ona działać bardziej jak indeks, odsyłający czytelnika do właściwych omówień tematycznych.

Wszystkie informacje zawarte w tym FAQ pochodzą z literatury jawnej; nigdy nie miałem dostępu do jakichkolwiek informacji tajnych związanych z bronią jądrową lub technologią jądrową. Włożyłem znaczący wysiłek w badanie podstaw nauki i technologii związanych z bronią jądrową i doszedłem do wniosku, że wiele opublikowanych informacji o projektowaniu i działaniu tej broni jest błędnych lub mylących. Starałem się niezależnie zweryfikować wszystkie publikowane aspekty budowy i osiągów broni jądrowej; jest to projekt, który nadal trwa.

Błędy z pewnością wkradły się także do tego FAQ, dlatego poprawki są mile widziane. Jeśli ktoś chce wpłynąć na moje oceny w kwestiach technicznych, zalecam podawanie konkretnych odniesień i szczegółowej argumentacji technicznej. Zob. nagłówek u góry tej strony, gdzie podano adresy e-mail.

WYJAŚNIENIE ORGANIZACJI

To opracowanie rozrosło się do czegoś więcej niż zwykłe FAQ. Miałem dwa główne cele:

  1. zapewnić wygodny przegląd podstaw broni jądrowej, w tym podsumowania kluczowych informacji;
  2. zebrać razem i zinterpretować informacje, które trudno zdobyć.

Niestety te cele mają skłonność do wzajemnego konfliktu. Pierwszy z nich zachęca do zwięzłości i prostoty prezentacji, drugi do rozwijania szczegółów i pogłębienia. Pogodzenie obu było problemem i w połączeniu z dość chaotycznym charakterem procesu przygotowania doprowadziło do mniej eleganckiej struktury, niż bym chciał.

Aby ułatwić czytelnikowi korzystanie z całości, przedstawiam poniżej ogólny przegląd sekcji tego FAQ.

Lista sekcji:

Sekcja  1.0     Typy broni jądrowej
Sekcja  2.0     Wprowadzenie do fizyki i projektowania broni jądrowej
Sekcja  3.0     Materia, energia i hydrodynamika promieniowania
Sekcja  4.0     Inżynieria i projektowanie broni jądrowej
Sekcja  5.0     Skutki wybuchów jądrowych
Sekcja  6.0     Materiały jądrowe
Sekcja  7.0     Państwa posiadające broń jądrową i arsenały
Sekcja  8.0     Pierwsza broń jądrowa
Sekcja  9.0     Hiroszima i Nagasaki
Sekcja 10.0     Chronologia powstania broni atomowej
Sekcja 11.0     Pytania i odpowiedzi
Sekcja 12.0     Użyteczne tabele
Sekcja 13.0     Bibliografia
Sekcja 14.0     Historia zmian FAQ o broni jądrowej

Sekcje 1, 2 i 4 obejmują naturę, projektowanie i działanie broni jądrowej. Aby zaspokoić potrzeby zarówno osób chcących jedynie przeglądu wysokiego poziomu, jak i tych, które oczekują technicznych szczegółów, te sekcje w istocie trzy razy przechodzą przez ten sam obszar, za każdym razem na coraz głębszym poziomie.

Sekcja 3 jest wprowadzeniem do podstawowej fizyki niezbędnej do zrozumienia działania broni na szczegółowym poziomie technicznym. Sekcja 4 zakłada, że czytelnik zna materiał z Sekcji 3. Czytelnik może więc uznać za wygodne odwoływanie się do Sekcji 3 zawsze wtedy, gdy potrzebuje doprecyzowania. Osoby z pewnym przygotowaniem fizycznym mogą uznać dużą część Sekcji 3 za zbędną, ale prawie nikt, kto nie jest już zaznajomiony z fizyką broni jądrowej, nie będzie znał całego tego materiału.

Sekcja 5 omawia niszczycielskie właściwości broni jądrowej.

Sekcja 6 opisuje specjalne materiały używane do produkcji broni jądrowej: ich właściwości, sposób użycia i metody wytwarzania.

Sekcja 7 omawia kraje posiadające broń jądrową, ich arsenały oraz traktaty i porozumienia dotyczące ograniczania zbrojeń.

Sekcja 8 próbuje zebrać dostępne informacje o najwcześniejszej broni jądrowej, zarówno rozszczepieniowej, jak i termojądrowej. Jej celem jest przede wszystkim opisanie cech fizycznych tych urządzeń oraz okoliczności ich użycia lub testów.

Sekcja 9 omawia bojowe użycie broni jądrowej: ataki na Japonię podczas II wojny światowej. Szczególny nacisk położono tam na skutki i konsekwencje tych ataków.

Sekcja 10 dostarcza chronologii ważnych wydarzeń prowadzących do opracowania i użycia bomby atomowej. Czytelnik może uznać ją za przydatny dodatek podczas lektury historii tego tematu, pomagający utrzymać ramy chronologiczne.

Sekcja 11 daje mi pewne uzasadnienie dla nazywania tego dość obszernego dzieła „FAQ”. To tutaj znajdują się prawdziwe pytania i odpowiedzi. Część z nich to pytania, które rzeczywiście słyszałem lub widziałem zadawane. Inne to po prostu różne kwestie, które uznałem za interesujące i sformułowałem jako pytania, aby mieć pretekst do odpowiedzi.

Sekcja 12, „Użyteczne tabele”, jest zbiorem przydatnych informacji referencyjnych w formie tabel lub wykresów.

Bibliografia, Sekcja 13, ma być raczej przewodnikiem po kluczowej literaturze niż ogromną listą wszystkich źródeł, z których korzystałem (ta, gdybym w ogóle potrafił ją sporządzić, obejmowałaby tysiące artykułów). Zawiera ona podstawowe odniesienia dla poszczególnych tematów oraz krótkie omówienie wartości każdego z nich.

Historia zmian FAQ o broni jądrowej, Sekcja 14, została dodana na prośbę licznych czytelników. Będę odnotowywał, które podsekcje zmieniły się przy każdym nowym wydaniu. Postaram się wskazywać najniższy poziom numeracji dziesiętnej, na którym zaszły zmiany.

Indeks

Uwaga: sekcje z nieaktywnymi linkami są w przygotowaniu i nie zostały jeszcze opublikowane.

  1. 1.0 Typy broni jądrowej
  2. 2.0 Wprowadzenie do fizyki i projektowania broni jądrowej
  3. 3.0 Materia, energia i hydrodynamika promieniowania
  4. 4.0 Inżynieria i projektowanie broni jądrowej
  5. 5.0 Skutki wybuchów jądrowych
  6. 6.0 Materiały jądrowe
  7. 7.0 Państwa posiadające broń jądrową i arsenały
  8. 8.0 Pierwsza broń jądrowa
  9. 9.0 Hiroszima i Nagasaki
  10. 10.0 Chronologia powstania broni atomowej
  11. 11.0 Pytania i odpowiedzi
  12. 12.0 Użyteczne tabele
  13. 13.0 Bibliografia
  14. 14.0 Historia zmian FAQ o broni jądrowej

Status wersji

Aby uprościć utrzymywanie tego FAQ, każda sekcja jest aktualizowana niezależnie i otrzymuje własny numer wersji. Status i najnowszą wersję każdej sekcji podano poniżej.

Sekcje oznaczone jako „nieopublikowane” nie zostały jeszcze publicznie udostępnione.

CZĘŚĆ  SEKCJA                WERSJA  DATA
0      Wstęp / indeks        2.26    13 marca 2019
1      Sekcja 1              2.16    1 maja 1998
2      Sekcja 2              2.20    13 marca 2019
3      Sekcja 3              2.17    5 grudnia 1997
4      Sekcja 4              2.20    13 marca 2019
5      Sekcja 5              2.14    15 maja 1997
6      Sekcja 6              2.18    20 lutego 1999
7      Sekcja 7              2.20    9 sierpnia 2001
8      Sekcja 8              2.21    12 czerwca 2020
9      Sekcja 9              Nieopublikowana
10     Sekcja 10             2.13    15 maja 1997
11     Sekcja 11             Nieopublikowana
12     Sekcja 12             2.01    20 lutego 1999
13     Sekcja 13             Nieopublikowana
14     Sekcja 14             2.24    20 lutego 1999

Podziękowania

Chciałbym podziękować następującym osobom za wkład lub pomoc przy tym FAQ:

  1. Chuck Hansen za uwagi, poprawki i pomoc oraz za lata pracy przy gromadzeniu danych o amerykańskiej broni jądrowej.
  2. Gordon K. Chace za uwagi i poprawki.
  3. Michael Sanders za uwagi i poprawki.
  4. Dave Forster za informacje o brytyjskim programie broni jądrowej.
  5. prof. Edwardowi (Nedowi) Wrightowi za uwagi i poprawki.
  6. Johnowi Davidsonowi za uwagi i poprawki.
  7. dr. Martinowi Eggerowi za informacje o szwajcarskich programach jądrowych.
  8. Matthiasowi Warkusowi za informacje o niemieckich programach jądrowych.
  9. Johnowi Pike'owi i innym osobom z Federation of American Scientists za pomoc w konwersji tego FAQ do HTML.
  10. Josephowi Thompsonowi za jego przenikliwe uwagi.
  11. Różnym współtwórcom i krytykom, którzy wolą pozostać anonimowi.